Bekijk item

Zeister Vrije School

« terug naar de agenda

Opvoering Kerstspel 15.00, 17.00 & 19.45 uur

20 december 2018 15:00 21:30 zaal schoolgebouw Socrateslaan

300px-Pastores

Ieder jaar voeren de leerkrachten voor de kinderen uit de klassen 1 tot en met 3, hun ouders, vrienden en belangstellenden het oude Oberufer Kerstspel op. Dit schooljaar zijn er drie opvoeringen. De eerste begint om 15.00 uur ‘s middags en is ongeveer 16.30 uur afgelopen. De tweede opvoering is om 17.00 uur en duurt tot 18.30 uur. De laatste opvoering beging om 19.45 uur en eindigt rond 21.15 uur.

Vanwege het beperkte aantal zitplaatsen in de zaal wordt per voorstelling een maximum aantal toegangskaartjes uitgedeeld. Vanaf maandag 12 november geven de klassenleerkrachten  kaartjes mee aan de kinderen. We gaan ervan uit dat thuis wordt afgesproken wie de kaartjes meebrengt, voor welk tijdstip en hoeveel. Kinderen uit de klassen 1 tot en met 3 kunnen kaartjes voor een van de twee vroegere voorstellingen vragen. De kinderen uit de klassen 4 tot en met 6 kunnen kaartjes krijgen voor de voorstelling van 17.00 u. of die van 19.45. Kaartjes die overblijven nadat ze in de klassen zijn uitgedeeld, zijn vanaf begin december verkrijgbaar bij het secretariaat op de Socrateslaan. De kaartjes zijn gratis. Na afloop van het spel kunnen de toeschouwers een vrijwillige bijdrage in de mutsen van de herders kwijt.

***

De Oberufer kerstspelen zijn vermoedelijk in de 16de eeuw ontstaan. Waarschijnlijk hebben ze zich ontwikkeld uit de kleine toneelscènes die vanaf de negende eeuw in de mis werden ingevlochten, om de evangelielezing voor de gelovigen te verduidelijken. Aanvankelijk werden deze scènes door geestelijken in de kerk gespeeld. Later werden ze ook buiten de kerk opgevoerd en niet alleen meer door vertegenwoordigers van de kerk. Daaruit groeiden in  volgende eeuwen vele  toneelstukken, waarin Bijbelse verhalen worden verbeeld. De oorspronkelijke dialogen die direct aan de Bijbel waren ontleend,  werden langer. Het Latijn werd vervangen door streektalen en dialecten, er werden nieuwe personages toegevoegd en de wereld waarin verhalen zich afspelen werd meer lokaal ingekleurd. Aan het eind van de Middeleeuwen verdween geleidelijk de belangstelling voor deze stukken en raakten de meesten totaal in vergetelheid.

De Oberufer Kerstspelen zijn hierop een gelukkige uitzondering. Zij overleefden de eeuwen omdat ze werden gekoesterd door de bevolking van een kleine enclave van nazaten van Duitse boeren, die zich ooit hadden gevestigd in Oberufer, een eilandje in de Donau in het huidige Hongarije. In Oberufer werd een Duits dia­lect gesproken, terwijl in de omgeving Hongaars de voertaal was. In deze relatief geïsoleerde gemeenschap bleef de traditie om de Kerstspelen op te voeren lang bewaard. Haast ongerept,  doortrokken van middeleeuwse vroomheid en een doorleefde innigheid, die nu zeldzaam is geworden.

In de tweede helft van de 19de eeuw zijn de Oberufer Kerstspelen op schrift gesteld door de Karl Julius Schröer, een taalkundige die in de regio was opgegroeid. Karl Julius Schroër was niet alleen enthousiast omdat hij met dit spel een bijzonder oud, niet meer gesproken, Duits dialect terugvond. Hij maakte ook opvoeringen van het spel mee, was diep onder de indruk van de ernst en vroomheid waarmee deze traditie was omgeven en beschreef deze met de nauwgezetheid van een modern antropoloog. Tot dan toe waren de spelen alleen mondeling overgeleverd van generatie op genera­tie. Oorspronkelijk werd in oktober, wanneer de oogst binnen was, met het instude­ren van de kerstspelen begonnen. Alleen mannen en jongens deden mee. De rollen van Eva, de Engel en Maria werden gespeeld door jongens die nog niet aan hun stemwisseling toe waren. In de periode dat er gerepe­teerd werd moesten de spelers een onberispelijk gedrag vertonen. Ze mochten niet vloe­ken, niet naar de kroeg, niet aan de meisjes komen en moesten in alles hun leermeester (de regisseur) gehoorzamen.

Als de tijd van de opvoering was aangebroken, trokken de spelers (de Kompa­nij) in burger door de dorpen. Zij werden aangevoerd door de Engel, die wel al verkleed was evenals de duivel, die de rij sloot. De duivel, uitge­rust met een koehoorn om op te toeteren, maakte een hoop kabaal om de mensen aan te sporen om naar de spelen te komen kijken. Voor de boeren­bevolking was dit een grootse gebeurtenis waar naar werd uitgekeken. Het was ook een hele eer om mee te mogen spelen. De notabelen van het dorp, de schoolmeester en kerke­lijke en civiele gezagsdragers, waren waarschijnlijk minder ingenomen met deze (volkse) traditie. In de tekst van de Sterrenzanger (die de stoet spelers in het Kerstspel aanvoert) zijn toespelingen hierop terug te vinden.

In Vrije Scholen over de hele wereld is het traditie geworden om deze spelen jaarlijks op te voeren voor de leerlingen. Rudolf Steiner, de grondlegger van de vrijeschoolpedagogie, kreeg de tekst van de spelen van Karl Julius Schoër, waarmee hij bevriend was. Het lange Oberufer Geboortespel, waarin herders én koningen optraden, werd opgedeeld in een Kerstspel en een Driekoningenspel. Twee stukken dus, elk met een eigen kleur en signatuur, zoals ook  de evangeliën die hiervoor de bron waren, het Lukasevangelie en het evangelie volgens Mattheus. Het Kerstspel, gebaseerd op het Lukasevangelie,  is het meest intieme van de reeks spelen. Het spreekt direct tot het hart.

2.1.2. SIMONE MARTINI. Anunciación

Het spel begint met de Verkondiging, bijna letterlijk in de woorden van het  Lukasevangelie. Vol mededogen wordt vervolgens verhaald van de verlatenheid van Maria en Jozef in een vijandige wereld. Hoe zij zich gedwongen zien een lange tocht te ondernemen voor volkstelling waartoe de Romeinse keizer bevolen heeft en niet weten hoe zij het tribuut bij elkaar moeten schrapen. De wrange betekenis van korte zin uit het evangelie waarin wordt vermeld dat het kind in een kribbe werd gelegd  “… omdat in de herberg geen plaats voor hen was”, wordt duidelijk voelbaar bij het optreden van drie waarden, die met toenemende hardvochtigheid het hypocrisie Jozef en Maria als “bedelvolk” een plaats in hun logement ontzeggen.

Ook de herders, waarover in het evangelie niet veel meer staat geschreven dan dat ze in het open veld over hun kuddes waakten, komen in het Kerstspel tot leven in drie uitgesproken karakters. Alle drie proberen ze op eigen wijze het hoofd te bieden aan de zorgen en de armoede die het bestaan van de eenvoudige herders kenmerkt. Zij delen een grote hoop, de verwachting dat er ooit een verlosser geboren zal worden die een einde maakt aan alle noden. Groot is hun verwondering als ze deze lang verwachte verlosser vinden in omstandigheden die hen, als arm herdersvolk, niet vreemd zijn.  Diep is hun eerbied en onuitsprekelijk hun vreugde als ze dit lang verwachte kind gevonden hebben.

 

 

 

Socrateslaan 22 • 3707 GL Zeist • (030) 6920777
B. v Tuylllaan 35 • 3707 CV Zeist • (030) 6924053